Jak pisać tak, by czytelnik nie tylko widział scenę, ale też ją czuł? Kluczem są obrazy sensoryczne – język, który budzi zmysły i uruchamia wyobraźnię. W tym tekście poznasz najważniejsze typy obrazowania i nauczysz się, jak wykorzystać je w swoich opowieściach, aby storytelling był bardziej sugestywny, żywy i zapadający w pamięć.
Dobre opowieści potrafią wciągnąć bez reszty i nierzadko to, że zapominamy o rzeczywistości, nie jest jedynie zasługą fabuły. Kluczem do sukcesu jest sposób, w jaki autor wpływa na naszą wyobraźnię. A narzędziem, służącym do oddziaływania na nią jest tzw. obrazowanie sensoryczne, czy wszelkiego rodzaju opisy, które angażują zmysły: wzroku, słuchu, smaku, węchu i dotyku, a nawet ruchu. To właśnie dzięki takim zabiegom językowym nie tylko widzimy, ale także czujemy świat przedstawiony.
Na czym dokładnie polega obrazowanie sensoryczne? Jakie są najważniejsze rodzaje tego zabiegu językowego? Co warto wykorzystywać w tekstach? Czas na garść przykładów obrazowania i porad, jak posługiwać się tym we właściwy (i naturalny!) sposób.
1. Obrazowanie wizualne
To najczęściej stosowany typ obrazowania w literaturze. Odnosi się do tego, co widzimy: kolorów, kształtów, rozmiarów, itp. Zamiast więc opisać dzień za pomocą przymiotników (np., że był piękny), skup się na tym, co widzisz: promienie słońca bawiły się w konarach drzew, a niebo rozciągało się nad nimi, jak babie lato. Graj światłem, kolorem kontrastem.
Animacja autorstwa: Carlotty Notaro.
2. Obrazowanie dźwiękowe
Dźwięk, rytm i tempo budują napięcie, wprowadzają spokój lub wręcz przeciwnie – dynamikę do scen. Można tu wykorzystać naturalne brzmienia (powiew wiatru, dźwięk spadającej z góry wody), jak i onomatopeje (np. szept, trzask, bum). Czasem nie wystarczy tylko napisać, że było cicho. Ciszę da się rozłożyć na czynniki pierwsze: była gęsta i ciężka, przerywana jedynie stłumionym, odległym stukotem pociągu. Wykorzystaj rytm, pauzę i słowa, które są dźwięczne.
3. Obrazowanie smakowe
Smak ma ogromną siłę oddziaływania na nasze emocje. Za sprawą przyciągania wrażeń smakowych można przywołać wspomnienia lub sprawić, że sceny w książce staną się bardziej autentyczne. Napisać więc, że coś było pyszne to jakby nic nie napisać. Warto szczegółowo opisać doznania i ten konkretny smak: czy coś jest słone, słodkie, a może wyczuwa się gorycz lub cierpki posmak? Spód ciast był nad wyraz chrupiący, a w środku kryła się miękka, wciąż soczysta i gorąca śliwka. Z pewnością, wzbudziło to w nas jakąś emocję!
4. Obrazowanie węchowe
Okazuje się, że to właśnie zapach jest tym zmysłem, który najsilniej potrafi oddziaływać na pamięć. Nie przypadkiem więc pisarze wykorzystują go, aby z powodzeniem przenieść czytelników w czasie i przestrzeni. Wystarczy użyć porównań i metafor: pachniało tak, jak w gorącej, letniej ulewie na zielonej łące. Zapach potrafi przywołać zapomniane obrazy i wywołać silne emocje.
5. Obrazowanie dotykowe
Czasem nie jest łatwo wpłynąć na zmysł dotyku. Ale po chwili zastanowienia można spróbować skupić się na opisie tekstury, temperatury czy budowaniu scenografii. Można też poeksperymentować z ciałem – opisać drżące dłonie, spocone czoło czy gęsią skórkę na przedramionach. Wszystko po to, aby czytelnik mógł wczuć się w konkretną scenę. Można napisać, że było zimno, ale też można opisać, że: lodowaty podmuch wdarł się pod kołnierz i zatańczył wzdłuż kręgosłupa. Od razu można poczuć zimny dotyk na karku.
6. Obrazowanie ruchowe
Dotyczy wszystkiego, co związane jest z percepcją ruchu – własnego ciała, innych osób, zwierząt lub przedmiotów. Odwoływanie się do obrazowania kinestetycznego ma za zadanie nadać dynamikę i rytm opowieści. Można tu użyć metafor związanych z ruchem: wypłynąć na prostą drogę, zatracić się w marzeniach, zanurzyć się w książce, itp. To właśnie ruch sprawia, że narracja nabiera życia – wciąga, prowadzi czytelnika przez sceny i pozwala mu odczuć fizyczną obecność w opisywanym świecie.
Animacja autorstwa: Carlotty Notaro.
7. Obrazowanie synestetyczne
Synestezja to zdolność do postrzegania jednego bodźca przez kilka różnych zmysłów. Na przykład, synestetycy mogą widzieć kolory przy słuchaniu dźwięków lub odczuwać zapachy związane z kształtami. Jeśli chodzi o pisanie, to obrazowanie synestetyczne objawia się w połączeniu dwóch zmysłów np. przypisywaniu koloru emocjom lub dźwięku zapachom. Tworzy się w ten sposób poetyckie i nieoczywiste skojarzenia. To dobry przykład obrazowania: słodki zapach tarty malinowej brzmiał jak dzieciństwo. Można pokusić się o próbę wyrażenia emocji, ale nie pisać o nich wprost.
Środki stylistyczne, które wspierają oddziaływanie na czytelnika:
→ retrospekcja, czyli powrót do wspomnień bohatera;
→ zapowiedź, budująca napięcie;
→ symbolizm, posługując się kodami, które funkcjonują w różnych kulturach, można sprawić, że przedmioty i zjawiska zyskują ukryte znaczenie;
→ porównania i metafory, czyli podstawowe przykłady obrazowania;
→ uosobienia, które ożywiają świat przedstawiony;
→ onomatopeje, które pobudzają wyobraźnię słuchową;
→ zestawienia kontrastowe – wyostrzają przekaz.
Każdy z tych zabiegów może stać się punktem wyjścia do stworzenia wciągającej opowieści. Warto eksperymentować, szukać własnego stylu i zapamiętać jedno: dobre przykłady obrazowania nie tylko opisują, ale sprawiają, że odbiorca naprawdę czuje.
ZADANIE:
Weź prostą scenę, np. parzenia kawy i opiszą ją wszystkimi sześcioma zmysłami.
Na zakończenie, warto mieć na uwadze, że nie o to chodzi, aby każdy akapit był naszpikowany barwami, zapachami i metaforami. Kluczowy jest balans i wrażliwość. Obrazowanie sensoryczne warto używać wtedy, kiedy chce się skupić na czymś uwagę czytelnika, pogłębić emocje i zbudować atmosferę.